نگین سرخ فام دامنه های البرز شرقی را باید به نظاره نشست . . .
نویسنده : علیرضا اسلام پناه - مسئول روابط عمومی اداره میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری شهرستان شاهرود
شهر تاریخی مُجِن با با بافتی پلکانی شکل و جمعیتی بالغ بر ۸۰۰۰ نفر در ۳۳ کیلومتری شمال غربی شاهرود در میان سلسله جبال سر به فلک کشیده البرز جای گرفته و با مردمانی سخت کوش که اغلب به کشاورزی و دامپروری مشغولند .
موقعیت جغرافیایی : شهر مجن بلحاظ موقعیت جغرافیایی در شمال غربی شهر شاهرود و در نزدیکی نوار مرزی استان سمنان و گلستان در عرض جغرافیایی ۲۸و ْ۳۶ و طول جغرافیایی ۳۸و ْ۵۴ قرار دارد . ارتفاع این شهر از سطح دریا۲۷۰۰ متر بوده و در بین ارتفاعات دامنه البرز قرار گرفته است ، به لحاظ آب و هوا و میزان بارندگی واراضی قابل توسعه شهری در شرایط ویژه اقلیمی و جغرافیایی متفاوت با اغلب شهرهای استان قرار دارد .
وجه تسمیه : ریش سفیدان این شهر ، مجن را مخفف نام منیژه دختر افراسیاب بیان می دارند که موجب آبادی و رونق آن شده است .
پیشینه تاریخی :از نظر پیشینه تاریخی ، وجود آثار و قلعه هایی در اطراف شهر و آثار سفالینه هایی که در تپه های اطراف باقی مانده و نیز وجود ۲ درخت کهنسال اَوَرس که در منطقه به نام سور مشهور است نشانگر این است که از زمان جاری شدن چشمه های آب ، زندگی نیز حضور خود را در این منطقه خوش آب و هوا آغاز کرده است . گفته می شود مجن از زمان ساسانیان و امپراطوری افراسیاب بنا گشته که این پادشاه در خوارتوران پایتختی می کرده و دختر او به نام منیژه مجن را بنا نهاد . چون این شهر از لحاظ آب و هوا در منطقه شاهرود بی نظیر بوده ، منیژه دختر افراسیاب در ۸ کیلومتری این شهر و در نوک کوهی ساختمانی را احداث کرد که هنوز بقایای آن موجود می باشد و آب قلعه را از کوههای مقابل و به وسیله تنگ های بزرگی از جنس سفال به نام گنگ به هم متصل کرده و بصورت شبکه لوله کشی به فضای قلعه هدایت می نموده اند . رفته رفته مردم به سطح بالای قلعه و منطقه کنونی رفته و خانه های خود را بنا نهادند .
محله های قدیمی شهر مجن : کلوخ دره ، نصر ، دوآب نصر ، سرزیارت ، بالا محله ، سنجد باغ ، پی حصار ، سرپیر و مورگینی از محله های قدیمی این شهر تاریخی به شمار می روند .
آداب و رسوم ومیراث معنوی : میراث معنوی و آداب و رسوم شهر مجن را می توان در نمونه های بسیاری همچون صنایع دستی ، هنرهای سنتی ، پوشاک و انواع آداب نوروز ، جشن ها و آیین های عاشورایی همچون نخل گردانی و تعزیه خوانی جستجو نمود . مجن این نگین سرخ فام جای گرفته در دامنه البرز شرقی مردمانی سخت کوش و مهربان را در خود جای داده ، آنانی که توسعه صنعت گردشگری را در کنار فعالیت های زراعی و دامی از دیگر روش های گذران معاش خود می دانند .
بازی های محلی : از بازی های محلی مجن می توان به بازی پاپوس (لنگه) ، خر جستنک ، لپربازی ، پیش ببرو ، حرکت پا ، چو چلیک ، ارنگ برنگ ، سنگله ، قائم باشک و کاروان اشاره کرد .
دست بافته ها :عمده دست بافته هایی که از گذشته های دور تا به امروز زنان مجنی در هنگام اوغات فراغت خود مبادرت به بافت آن می نماید عبارتند از : جاجیم ، گلیم ، چقا ، چادرشب ، دم دری و . . . مواد مورد نیاز در تهیه این بافته ها از پشم و موی دام گرفته شده و ریسندگی آن با ابزاری چون شانه بنی ، دوک ، چرخ و چلیجه انجام می گیرد . این بافته ها بیشتر جنبه خود مصرفی داشته و در پاره ای از موارد به فروش می رسد . خلق نقوش زیبا و بهره گیری از رنگ های الوان در بافت ویژگی خاصی را به دست بافته های زنان این شهر داده است . کارچاله (کارگاه بافندگی) ابزار مورد استفاده در بافت انواع جاجیم ، چادرشب ، چقا و دم دری می باشد .
کشاورزی : شهر مجن یکی از قطب های عمده تولیدات کشاورزی و باغی در شهرستان شاهرود می باشد . وجود خاک حاصلخیز ، شرایط اقلیمی مناسب و منابع غنی آب های سطحی و زیرزمینی باعث گردیده که این منطقه از تنوع بسیاری در تولید محصولات زراعی و باغی بر خوردار باشد .
محصول عمده زراعی این شهر سیب زمینی است . کیفیت عالی این محصول در سطح کشور زبانزد می باشد.از دیگر محصولات مجن می توان به گندم، جو، نخود، جغندرو لوبیا اشاره نمود .
از محصولات باغی می توان، زردآلو، سیب و گیلاس را نام برد .
جاذبه ها و فرصت های توسعه گردشگری :
۱- بافت پلکانی شکل : بافت تاریخی شهر مجن به صورت پلکانی است به گونه ای که بام یک خانه حیاط خانه دیگر است و از این لحاظ به ماسوله کویر نیز مشهور می باشد . در بافت قدیم شهر زیبایی دل انگیزی از کاربرد معماری بومی و اقلیم منطقه به چشم می خورد . مصالح بکار رفته در ساخت خانه ها از سنگ و گِل و چوب است . دیوارهای سنگی خانه ها و نمایی ازگل قرمز رنگ دارد . کوچه های تنگ و پر پیچ و خم و شیب دار آن به شیوه ساخت منازل مسکونی ، چشم انداز بافت را زیبا نموده ، برخی از ساکنین قدیمی شهر بر این باورند که ساخت خانه ها بروی شیب تپه به دلیل مقاومت بیشتر در برابر زلزله انتخاب شده و اشاره به آیه «والجبال اوتادا» تشبیه کوه ها به میخی که در زمین فرو رفته اند را باعث استحکام زمین می دانستند ، دارد . آنها ساختمان خود را در دل کوه بنا کرده اند بطوری که برای مسطح کردن سطح ساختمان کوه را کنده و از سنگ و خاک بنای ساختمان را می ریخته اند و طراح و مهندس ساختمان نیز خودشان بودند . آنها ساختمان را با سنگ،گل ،چوب و ساروج می ساختند و به همین لحاظ از استحکام خوبی برخوردار بوده که در طی سالهای قبل که با چند زلزله شدید همراه بودندکمتر خانه ای با ریزش مواجه بود . پلان این ساختمان ها اغلب شبیه به هم هستند .ورودی ساختمان با دالان هایی کوچک شروع می شود که مسقف با چوب اَوَرس (اٌرس) می باشد . درها همه از جنس چوب و اکثر آنها نیز از چوب اَوَرس می باشد . آنها از این چوب در سقف و درهای خود استفاده می کردند به این لحاظ که این چوب از استحکام بسیار زیادی برخوردار است و با درصد خیلی کم در طول سالیان باعث خمیدگی بر اثر فشار می شود .
قله ۴۰۰۰ متری شاهوار : قله شاهوار با ارتفاعی نزدیک به ۴۰۰۰ متر به عنوان مرتفع ترین در استان سمنان در نزدیکی این شهر قرار دارد . روستاهای امیریه و نگارمن و ییلاق های زیبا و خوش آب و هوای قطار زرشک ، دهی ، پیر میشی و چشمه پری خوانی در کوهپایه های شاهوار قرار گرفته اند . قله این کوه تقریباً در سرتاسر سال پوشیده از برف است .پوشش گیاهی این منطقه تنوع بسیاری دارد ، از درختجه های گون و زرشک تا درختان استوار اورس و گونه های همیشه سبز تا بالاترین ارتفاعات این قله نمایان است .برخی از نواحی این قله برای اسکی ، صخره نوردی وهمچنین برای آشنایی با ارتفاع مناسب می باشد .
آبشار تنگه داستان : در ۶ کیلومتری شمال شهر مجن با عبور از میان باغات و مزارع حاصلخیز ، آبشار تنگه داستان قرار دارد که در نوع خود زیبا و دیدنی است . این آبشار در تنگه ای موسوم به تنگه داستان واقع شده که این تنگه در اثر زلزله ای در قرون گذشته رخ داده ایجاد شده و رودخانه ی منتهی به آبشار ، از این تنگه می گذرد . این تنگه نیز بسیار دیدنی است . طول تنگه ۲ کیلومتر و عرض آن ۵ متر است . در مسیر آن آبشارهایی با ارتفاع ۵ تا ۱۰ متر دیده می شود . که این امر بر جاذبه های دیدنی تنگه افزوده است .
منطقه سر سبز فرحزاد، چشمه هفت رنگ و آبشار سوری از دیگر مناطق سر سبز و دیدنی شهر مجن است. در مجن تفاوت های فصول چهار گانه سال با یکدیگر متمایز است . در فصل بهار بر روی هر کوه و تپه انواع گونه های گیاهی و سبزیهای صحرایی همچون شنگی ، پونه، سرشو، ریواس، کما، گون و زرشک را می توان یافت .
آنچه این شهر را بیش از پیش مورد توجه قرار داده جایگاه آن از منظر گردشگری است ؛ تصویب ۲ مورد از ۲۵ منطقه نمونه گردشگری استان در سفر هیئت دولت ، تصویب طرح و ساماندهی بافت تاریخی مجن که در شرف ثبت اثار ملی است ، نزدیکی به فرودگاه ، ارائه رشته مدیریت جهانگردی توسط دانشگاه پیام نور واحد مجن در سال ۸۶ و مهمتر از همه نهادینه شدن فرهنگ توریسم در بین اهالی خود انگیزه ای جهت توسعه هر چه سریعتر و بیش از پیش این منطقه محروم و و در جهت اشتغالزایی پایدار می باشد .
